Je kent het misschien wel. Je wilde eigenlijk alleen even kijken. Of iets op Vinted opzoeken. Maar voor je het weet zit er iets in je winkelmandje. Klik. Besteld. Of je gaat even naar de stad. Even een momentje voor jezelf. Je loopt toch nog even die leuke winkel binnen. Je hebt eigenlijk niet echt iets nodig. Maar altijd leuk om even rond te neuzen en wat te kopen. En eerlijk is eerlijk: dat voelt even lekker. Het idee dat er een pakketje onderweg is of dat je met de ‘buit’ naar huis gaat.
Ons brein werkt voor een groot deel op beloning. Daar speelt dopamine een rol in. Dat is een stofje in je hersenen dat vrijkomt wanneer je iets leuks verwacht. Bij online shoppen gebeurt dat meerdere keren: je ziet iets nieuws, je stopt het in je winkelmandje, je rekent af, je krijgt een mailtje dat je bestelling is geplaatst en je weet dat het pakketje onderweg is. Elke stap geeft een klein dopamineshot. Geen wonder dat webshops of platforms zo verleidelijk zijn.
Bij mensen met ADHD speelt dopamine vaak een nog grotere rol. Het brein is sneller op zoek naar prikkels en beloning. Nieuwe dingen, snelle beslissingen en kleine ‘kickjes’ kunnen daardoor extra aantrekkelijk voelen. Dat kan zich op allerlei manieren uiten. Scrollen. Nieuwe ideeën. Nieuwe projecten. En soms ook: spullen kopen. Het brein is op zoek naar brandstof.
Mensen die willen minimaliseren beginnen enthousiast met ontspullen. Er gaan dozen naar de kringloop. Er komt ruimte in huis. Heerlijk. Je verlangt er – als je hoofd soms chaos is – zo naar. Maar ondertussen komen er ook weer nieuwe spullen bij. En dan kan er een vervelend gevoel ontstaan. Je had toch besloten minder te kopen. Waarom doe je het dan toch? Dat schuldgevoel kan best stevig zijn. Zeker als je ADHD hebt. Emoties kunnen dan soms net wat sterker binnenkomen. En dat rotte gevoel wil je natuurlijk weer weg hebben. En hoe doen we dat soms? Juist. We zoeken weer een klein dopamineshot. En zo kan er een vicieuze cirkel ontstaan. Kopen → even een lekker gevoel → schuldgevoel → weer zoeken naar een kick. Herkenbaar?
De cirkel doorbreken met BAM
Het goede nieuws: je kunt dit patroon écht doorbreken. Maar niet door hetzelfde te blijven doen. Je moet het anders aanpakken. Ik noem dat BAM. Bewust Andere Manier. Want als je doet wat je deed, krijg je wat je kreeg. En dat wil je juist niet meer. Het vraagt dus om bewust worden, vooraf nadenken en iets anders doen dan je automatische gedrag. Dat is de kunst.
Zo pak je dat aan
- Wacht. Niet meteen kopen.
Stop iets in je winkelmandje en wacht. Spreek met jezelf af dat je minimaal 24 uur wacht. Niet klikken is winst. - Help je brein herinneren.
Je vergeet dit anders gewoon weer. Gebruik daarom reminders. Plak een post-it op je laptop of portemonnee. Zet een melding op je telefoon. Wissel dit af, anders gaat je brein het negeren en werkt het niet meer. - Laat iemand met je meedenken.
Spreek met je vriendin af dat je haar eerst checkt voordat je iets koopt. Laat diegene jou de vraag stellen: heb je dit écht nodig? Het klinkt misschien beetje kinderachtig, maar het helpt je om het patroon te doorbreken. Daar gaat het om. En na een tijdje kun je dit zelf. - Stap even uit de verleiding.
Spreek met jezelf of met anderen af dat je tijdelijk niet gaat winkelen. Sla de stad een paar weken over. Laat bijvoorbeeld je partner de noodzakelijke dingen halen. Even afstand helpt om uit het patroon te komen. - Stick to the plan.
Laat je niet meeslepen door dingen die ook leuk, handig of interessant zijn. Let op met buttons als ‘anderen bekeken ook’. Voor je het weet bestel je vakantiespullen terwijl je op zoek was naar een sportbroekje voor je zoon. - Vervang de kick. Je brein wil een beloning. Dus geef het een andere. Ga wandelen. Doe iets creatiefs. Ga iets doen waar je nu (!) blij van wordt. Drink een kop thee zonder telefoon. Iets kleins is al genoeg om de impuls van willen kopen te doorbreken.
BAM in actie dus… Bewust op een Andere Manier.
Vind je het fijn hier een keer over door te praten? Misschien is dan de Vraag-Maar-Raak service dan wat voor jou. Hier lees je meer.